Druga srednjevekovna srpska prestonica na obali Dunava bilo je Smederevo. Kada, posle smrti Stefana Lazarevića, despot Djuradj Branković nije mogao ostati u Beogradu koji su preuzeli Madjari, on je sagradio novu prestonicu u Smederevu. Mesto je izabrao što dalje od Turaka, a sa osloncem na Dunav i granicu Ugarske. Tu je ravnica te je sagradjen ~vodeni grad~, opkoljen Dunavom i Jezavom, a sa treće strane prokopan je širok rov sa vodom. To je svršeno od 1428. do 1430. godine, kako se vidi iz velikog natpisa izvedenog opekama na jednoj kuli unutrašnjega (malog) grada.

Ovakvi natpisi su uopšte retki, a ovo je jedini primer u Jugoslaviji. Ima ih još u Vizantiji, a sa te strane uzet je možda i model za zidove i kule, što je razumljivo kada se zna da je radove vodio Vizantinac Kantakuzen, brat DJurdjeve žene Jerine.

Smederevski grad bio je (kada se izuzmu utvrdjene varoši) jedna od najvećih srednjevekovnih tvrdjava u Evropi (jedna strana njegove trougaone osnove iznosi oko 550 metara). Jezgro je predstavljao trougaoni tzv. Mali grad, u vrh Velikoga, opet trougaonoga grada. Ovaj veći deo sagradjen je odmah posle Maloga grada (koji je završen 1430. godine). Mali grad je imao 6 a veliki grad još 19 – ukupno 25 velikih četvrtastih kula. Mali grad je služio Despotu Djurdju kao utvrdjen zamak, od čije su jedine velike dvorane ostala do danas četiri dvodelna prozora na gradskome platnu, a prostranstvo Velikoga grada bilo je potrebno za smeštaj mnogobrojne posade, čiji je broj mogao iznositi i više hiljada ljudi, kao što je, po nekim podacima, i broj napadača iznosio više desetina hiljada.

Mada je XV vek već uveliko vreme vatrenoga oružja i mada to oružje Srbi, a naročito Turci, već uveliko upotrebljavaju – Smederevo grad je ipak koncipiran kao grad sagradjen za borbu i odbranu hladnim oružjem. Topovskih mesta nema, sem ako topovi nisu bili postavljeni samo na platformama visokih (i preko 15 m) kula – ali to su mogla biti samo manja orudja. Pošto su ga zauzeli, Turci su ga (1480. godine) pojačali u tome smislu, dodajući mu ispred sva tri ugla po jednu savremeniju nisku baterijsku kulu za odbranu.

Danas je ceo veliki kompleks u ruševinama, ali nema dugo vremena kad to nije tako bilo: za vreme prvog svetskog rata i prelaska Austrijanaca preko Dunava, stari grad je bio najteže bombardovan (čak i topovima od 42 cm) i teško oštećen. Zatim je u drugom svetskom ratu doživeo novo razaranje velikom eksplozijom municije koja je tu bila smeštena. I najzad su, pred kraj toga rata dovršili njegovo rušenje engleski bombarderi iz vazduha. Tako je Smederevski grad od najlepšeg i najočuvanijeg srednjevekovnog grada, ostao do današnjih dana kao jedan od najruiniranijih, čije čak neke, od eksplozija nakrivljene kule, predstavljaju životnu opasnost za prolaznike. Ceo taj arhitektonski kompleks zahtevao bi hitnu i obimnu zaštitu i konzervatorsku intervenciju jer, sem delimičnog pošumljavanja u improvizovani park i relativno neznatnih konzervatorskih radova, na njemu nije dosada ništa ozbiljnije uradjeno, a to je najimpozantniji stari spomenik ove vrste u Jugoslaviji.

(iz knjige Aleksandra Deroka, Srednjovekovni gradovi na Dunavu)

Zvanični naziv naselja Smederevo pominje se prvi put u povelji cara Vasilija II iz 1019. godine, a ime Smederevo u hrisovulji kneza Lazara 1381. godine, kojom je knez Lazar ovo, tada malo naselje, poklonio manastiru Ravanici. Još uvek se traga za korenima imena grada koji je u jednom istorijskom trenutku bio oličenje slave i propasti srpske države, a bedem na vetrometini Istoka i Zapada.

Poreklo naziva Smederevo i značenje ovog toponima još nisu pouzdano utvrdjeni. Mišljenja o tome su brojna a ovde ćemo izneti nekoliko najubedljivijih.

Jedna teorija kaže da je „s pogledom“ na nekadašnje šume u okolini naziv Smederevo postao od „smet“ i „drevo“. Takodje je moguće da je naziv potekao od imena neke ličnosti koja se mogla zvati Smender (srednjovekovno muško ime).

Italijanski istoričar Antonio Bonfini (1427-1503) u svom delu Rerum Hungaricarum deccades IV cum dimidia navodi da je Smederevo nastalo genezom izgovora imena sv. Andreja.

Stojan Novaković je pisao u svom poznatom delu „Ohridska arhiepiskopija u početku XI veka“: „Poznato je poodavno da je Smederevo pokvareno Eis Monte Aureo“. Rimska naseobina Mons Aureus zabeležena je i na Pojtingerovoj karti koja potiče iz IV veka.

Dr Leontije Pavlović je smatrao da poreklo ovog imena treba tražiti u slovenskim jezicima i navodi da je ovaj naziv nastao iz jednog vojnog izraza koji je napravljen od slovenske imeničke zamenice „vsje“ i grčkog izraza „medomai-medereo“, što bi trebalo da znači „brinuti se“ ili „čuvati“, odnosno „upravljati“.

Takodje, dr Leontije Pavlović navodi i drugu pretpostavku, da je naziv mogao nastati od osnove „smerd“ (smrad — u smislu blatišta koje je moralo postojati na ušću Jezave u Dunav), ali Smederevci ovu teoriju izbegavaju iz razumljivih razloga.

Više istoričara smatra da je ovaj naziv morao imati korene u iranskim, odnosno hazarskim toponimima. U prevodu sa iranskog „Semender“ znači „krajnja vrata“ — položaj kakav je geografski u hazariji imao grad Semender (S-m-n-d-r). Ovaj naziv je sastavljen od persijskih reči „Semen“ – kraj (ali i „suva zemlja“) i „der“ – vrata. Hazarski Semender se nalazio na jugozapadnoj obali Kaspijskog mora i bio je bedem odbrane od neprijatelja. Slično današnjem Smederevu, to je bio utvrdjeni grad sa baštama i vinogradima u okolini. Njega je razorio ruski knez Svjatoslav (913-914) a krajem X veka i čitavo hazarsko carstvo zauvek nestaje. Mnogi stanovnici Semendra, bežeći pred najezdom osvajača, uputili su se u naše krajeve, nazivajući svoja nova naselja imenima ranijih staništa.